UzSciNet tizimi haqida Òtmish Personal Cisco mahalliy akademiyasi Cisco tizim akademiyasi Hamkorlik Fanlar Akademiyasi Yangiliklar

Tarix

Òzbekistonning ilmiy va ta’lim UzSciNet tizimi Toshkent Fizika-Texnika instituti olimlari tomonidan 1997 yilda Òzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining turli tashkilotlarini Internetga ulangan yagona tarmoġini yaratish uchun tashkil etildi.

Mazkur tarmoqqa NATO Ilmiy qòmitasi tomonidan berilgan NIG951398 granti asos bòldi. Berilgan moliyaviy mablaġga UzSciNet tizimini boshqarish markazining yaratilishiga asos bòlgan dastlabki jihozlar xarid qilindi. SUN ULtraSparc-1 va Netra serverlari, RAD firmasi marshurizatori va qòshimcha tizim jihozlari xarid qilindi. Tashqi kanal Rossiyaning “Sovam-Teleport” kompaniyasining Toshkentdagi vakolatxonasi tomonidan kanalning tezligi 19.2 Kbps bòlgani holda tashkil etildi. Boshqaruv markaziga yaqin joylashgan Òzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining qator institutlari tizimning dastlabki foydalanuvchilari bòldi. (Fizika-Texnika instituti, Materialshunoslik instituti, Astronomiya instituti). Shuningdek, uchta liniyaga mòljallangan modem puli tashkil etilib, unga “dial-up” rejimida ishlovchi foydalanuvchilar kirish imkoniga ega bòldi.

Hozirgi kunda tizim Òzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining deyarli barcha institutlariga jahon axborot maydoniga kirish imkonini berdi va ular ilm-fanning turli sohalariga oid ishlanmalar bilan tanishish imkoniga ega bòldi.

1970 yilning boshida Toshkentda Ochiq Jamiyat Instituti (Soros jamġarmasi) vakolatxonasi faoliyat kòrsata boshladi. Institut rahbariyati UzSciNet tizimi ishi bilan qiziqib, 1998 yilda birinchi grantni ajratdi. Shu grant hisobidan boshqaruv markazi uchun qòshimcha jihozlar, jumladan, 8 liniyaga mòljallangan modem puli va Cisco 2552 marshrutizatori xarid qilindi. Bu paytga kelib 28.8 Kbpsgacha kengaytirilgan tashqi kanal uchun haq tòlandi. Qòshimcha kanal tariqasida ilk bor Zaknet tizimi, sòngra DirecPC tizimi qòllanildi. Ushbu grantning shartlaridan biri Ochiq Jamiyat Instituti tavsiya qilgan turli tashkilotlarga Internetdan foydalanish imkonini yaratishdan iborat edi. 1998 yilning oxiriga kelib tarmoqdan foydalanuvchilar soni yuzdan ortdi, tarmoq xizmatidan esa FA va boshqa tashkilotlarning 200 dan ziyod xodimlari foydalana boshladi.

1999 yilning boshida NATO Ilmiy qòmitasi NIG974531 yangi grantini ajratdi. Tarmoqni yanada kòlamli kengaytirish, shuningdek, yangi tashqi kanalni tashkil etish rejalashtirildi. Chunki Sovam-Teleport orqali òtuvchi avvalgi kanal uzatish tezligi va qiymati bòyicha ehtiyojni qondirmay qoldi. Shu davrda Ochiq Jamiyat Instituti Òzbekistonda Internetni qòllab-quvvatlashning yangi dasturini qabul qildi va UzSciNetni baza tarmoġiga aylantirdi.

Shu yilning kuzida BMT Rivojlanish Dasturi va Ochiq Jamiyat Instituti “Internet - texnologiyalarni rivojlantirish va ularni Òzbekistonda ommalashtirish uchun salohiyat yaratish” qòshma loyihasini amalga oshirish tòġrisida kelishib olishdi (UZB99/16 loyihasi). Ushbu loyiha asosan mamlakatda ilm-fan va maorifga mòljallangan tarmoqni yaratishga yònaltirilgan. Internetdan foydalanishni rivojlantirishga qaratilgan. Mamlakatning ijrochi agenti sifatida Òzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi tanlandi. Zero, uning doirasida UzSciNet tarmoġi yaratilgan va amal qilayotgan edi. 2000 yilning fevralida ushbu loyiha imzolandi va UzSciNet yanada rivojlana boshladi.

“Internet - texnologiyalarni rivojlantirish va ularni Òzbekistonda ommalashtirish uchun salohiyat yaratish” loyihasidan kòzlangan maqsad Òzbekiston Respublikasining ilmiy va òquv muassasalarining lokal tarmoqlarini birlashtirgan holda Internetdan foydalanishning tayanch tizimini yaratish, axborot texnologiyalari sohasida mutaxassislarni òqitish va tayyorlash. Toshkentda va viloyat markazlarida ta’lim markazlarini yaratish, Òzbekistonning ilmiy va madaniy qadriyatlari tòġrisidagi ma’lumotlarni ommalashtirish, shuningdek, xalqaro tashkilotlar tomonidan moliyalanishi tamom bòlganidan sòng mustaqil faoliyat yurituvchi, òz-òzini qoplovchi notijorat tuzilmasini yaratish. Ushbu loyihaning amalga oshirilishi natijasida Internetdan Òzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining 52 ta ilmiy-tadqiqot instituti, 13 ta oliy òquv yurti, 5 kollej foydalana boshladi. 200 dan ziyod foydalanuvchi “dial-up” rejimida, modem pulining umumiy siġimi 38 raqamdan iborat bòlgani holda internetdan foydalanish mumkin. Hammasi bòlib, 1000 nafar UzSciNet tizimidan foydalanuvchi bor.

2000 yilda UzSciNet tizimi bazasida CISCO lokal akademiyasi yaratilib, ta’lim markazi ochildi. Qòshimcha moliyalash Òzbekiston Kòmak Jamġarmasi Ochiq Jamiyat Instituti tomonidan amalga oshirildi, NATO Ilmiy qòmitasi NIG 974531 granti bòyicha moliyalashni davom ettirdi. UzSciNet xodimlari tegishli ta’lim olib, CISCO trenerlari sertifikatlariga ega bòldi. BMT Rivojlanish Dasturi Ochiq Jamiyat Instituti va Òzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi oliy toifadagi tarmoq mutaxassislari uchun birinchi virtual ta’lim sessiyasi bòlib òtdi.

Ayni paytda NATO Ilmiy qòmitasi ularning loyiha doirasida va UzSciNet tizimida amalga oshirilishi sharti bilan bir necha grant ajratdi.

2001 yilning mayida Òzbekiston Respublikasi hukumati tomonidan mamlakatda Internetni kelgusida yanada rivojlantirish tòġrisidagi qarori e’lon qilindi. Ushbu qaror Òzbekistondagi vaziyatni tubdan òzgartirdi. 2001 yilning boshida Òzbekistonda amalda faqat 30 nafar provayder faoliyat yuritgan bòlsa, yarim yil ichida ularning soni 100% ga ortdi. Internetdan Respublikaning bir necha yuz ming fuqarosi foydalana boshladi. Tashqi kanallarning umumiy tezligi 10 mbpsga etdi (qiyoslash uchun: 2000 yilning boshida tashqi kanallarning tezligi faqat 3 mbpsni tashkil etar edi). Nafaqat poytaxtda balki viloyat markazlari, kichik shaharlarda ham bir necha Internet-kafelar ochildi. Respublikada Internet tarmoġining rivojlanishida UzSciNet tizimi muhim rol’ òynaydi.

Bugungi kunda UzSciNet xizmatlaridan Òzbekiston Respublikasining Milliy universiteti, Moliya instituti, Texnika universiteti, Temir yòl Transporti Muhandislari instituti, Toshkent Irrigasiya va Qishloq xòjaligini mexanizasiyalash instituti, Iqtisodiyot universiteti kabi oliy òquv yurtlari foydalanmoqda. UzSciNet tizimi Òzbekiston Respublikasining turli viloyatlarida joylashgan tibbiyot muassasalari, kutubxonalar, nodavlat va notijorat tashkilotlariga internetdan faoydalanish imkoniyatini yaratishga yònaltirilgan.